Dağıtım Prosedürleri

Güvenli üretim dağıtımları için dağıtım prensipleri ve karar verme. Scriptleri ezberlemeyi değil, DÜŞÜNMEYİ öğrenin.

⚠️ Bu Yetenek Nasıl Kullanılır

Bu yetenek kopyalanacak bash scriptlerini değil, dağıtım prensiplerini öğretir.

Her dağıtım benzersizdir
Her adımın arkasındaki NEDENi anlayın
Prosedürleri platformunuza uyarlayın

1. Platform Seçimi

Karar Ağacı

Ne dağıtıyorsunuz?
│
├── Statik site / JAMstack
│   └── Vercel, Netlify, Cloudflare Pages
│
├── Basit web uygulaması
│   ├── Yönetilen → Railway, Render, Fly.io
│   └── Kontrol → VPS + PM2/Docker
│
├── Mikro hizmetler
│   └── Konteyner orkestrasyonu
│
└── Sunucusuz (Serverless)
    └── Edge fonksiyonları, Lambda

Her Platformun Farklı Prosedürleri Vardır

| Platform | Dağıtım Yöntemi | |----------|------------------| | Vercel/Netlify | Git push, otomatik dağıtım | | Railway/Render | Git push veya CLI | | VPS + PM2 | SSH + manuel adımlar | | Docker | Image push + orkestrasyon | | Kubernetes | kubectl apply |

2. Dağıtım Öncesi Prensipler

4 Doğrulama Kategorisi

| Kategori | Ne Kontrol Edilmeli | |----------|--------------| | Kod Kalitesi | Testler geçiyor, lint temiz, incelendi | | Derleme (Build) | Üretim derlemesi çalışıyor, uyarı yok | | Ortam | Env değişkenleri ayarlı, sırlar güncel | | Güvenlik | Yedekleme yapıldı, geri alma planı hazır |

Dağıtım Öncesi Kontrol Listesi

[ ] Tüm testler geçiyor
[ ] Kod incelendi ve onaylandı
[ ] Üretim derlemesi başarılı
[ ] Ortam değişkenleri doğrulandı
[ ] Veritabanı migrasyonları hazır (varsa)
[ ] Geri alma planı belgelendi
[ ] Ekip bilgilendirildi
[ ] İzleme (monitoring) hazır

3. Dağıtım İş Akışı Prensipleri

5 Aşamalı Süreç

1. HAZIRLA (PREPARE)
   └── Kodu, buildi, env değişkenlerini doğrula

2. YEDEKLE (BACKUP)
   └── Değiştirmeden önce mevcut durumu kaydet

3. DAĞIT (DEPLOY)
   └── İzleme açıkken yürüt

4. DOĞRULA (VERIFY)
   └── Sağlık kontrolü, loglar, ana akışlar

5. ONAYLA veya GERİ AL (CONFIRM or ROLLBACK)
   └── Her şey iyi mi? Onayla. Sorun mu var? Geri al.

Aşama Prensipleri

| Aşama | Prensip | |-------|-----------| | Hazırla | Asla test edilmemiş kodu dağıtma | | Yedekle | Yedek olmadan geri alamazsın | | Dağıt | Olurken izle, uzaklaşma | | Doğrula | Güven ama doğrula | | Onayla | Geri alma tetiğini hazır tut |

4. Dağıtım Sonrası Doğrulama

Ne Doğrulanmalı

| Kontrol | Neden | |-------|-----| | Sağlık uç noktası | Hizmet çalışıyor | | Hata logları | Yeni hata yok | | Ana kullanıcı akışları | Kritik özellikler çalışıyor | | Performans | Yanıt süreleri kabul edilebilir |

Doğrulama Penceresi

İlk 5 dakika: Aktif izleme
15 dakika: Kararlı olduğunu onayla
1 saat: Son doğrulama
Ertesi gün: Metrikleri incele

5. Geri Alma (Rollback) Prensipleri

Ne Zaman Geri Alınmalı

| Belirti | Eylem | |---------|--------| | Hizmet kapalı | Derhal geri al | | Kritik hatalar | Geri al | | Performans >%50 düştü | Geri almayı düşün | | Küçük sorunlar | Hızlıysa ileriye doğru düzelt (fix forward) |

Platforma Göre Geri Alma Stratejisi

| Platform | Geri Alma Yöntemi | |----------|----------------| | Vercel/Netlify | Önceki commit'i yeniden dağıt | | Railway/Render | Panoda geri al | | VPS + PM2 | Yedeği geri yükle, yeniden başlat | | Docker | Önceki image etiketi | | K8s | kubectl rollout undo |

Geri Alma Prensipleri

Mükemmellik yerine hız: Önce geri al, sonra hata ayıkla
Hataları birleştirme: Tek geri alma, birden fazla değişiklik değil
İletişim Kur: Ekibe ne olduğunu söyle
Post-mortem: Kararlı hale geldikten sonra nedenini anla

6. Sıfır Kesinti (Zero-Downtime) Dağıtım

Stratejiler

| Strateji | Nasıl Çalışır | |----------|--------------| | Yuvarlanan (Rolling) | Örnekleri birer birer değiştir | | Mavi-Yeşil (Blue-Green) | Trafiği ortamlar arasında değiştir | | Kanarya (Canary) | Kademeli trafik geçişi |

Seçim Prensipleri

| Senaryo | Strateji | |----------|----------| | Standart sürüm | Yuvarlanan (Rolling) | | Yüksek riskli değişiklik | Mavi-yeşil (kolay geri alma) | | Doğrulama ihtiyacı | Kanarya (gerçek trafikle test) |

7. Acil Durum Prosedürleri

Hizmet Kesintisi Önceliği

Değerlendir: Belirti nedir?
Hızlı düzeltme: Belirsizse yeniden başlat
Geri al: Yeniden başlatma yardımcı olmazsa
Araştır: Kararlı hale geldikten sonra

Araştırma Sırası

| Kontrol | Yaygın Sorunlar | |-------|--------------| | Loglar | Hatalar, istisnalar | | Kaynaklar | Disk dolu, bellek | | Ağ | DNS, güvenlik duvarı | | Bağımlılıklar | Veritabanı, API'ler |

8. Anti-Desenler

| ❌ Yapma | ✅ Yap | |----------|-------| | Cuma günü dağıt | Haftanın başında dağıt | | Dağıtımı aceleye getir | Süreci takip et | | Staging'i atla | Her zaman önce test et | | Yedeksiz dağıt | Dağıtımdan önce yedekle | | Dağıtımdan sonra uzaklaş | 15+ dk izle | | Aynı anda birden çok değişiklik | Seferde tek değişiklik |

9. Karar Kontrol Listesi

Dağıtımdan önce:

[ ] Platforma uygun prosedür mü?
[ ] Yedekleme stratejisi hazır mı?
[ ] Geri alma planı belgelendi mi?
[ ] İzleme yapılandırıldı mı?
[ ] Ekip bilgilendirildi mi?
[ ] Sonrasında izlemek için zaman var mı?

10. En İyi Uygulamalar

Büyük sürümler yerine küçük, sık dağıtımlar
Riskli değişiklikler için özellik bayrakları (feature flags)
Tekrarlayan adımları otomatize et
Her dağıtımı belgele
Sorunlardan sonra neyin yanlış gittiğini incele
İhtiyaç duymadan önce geri almayı test et

Unutmayın: Her dağıtım bir risktir. Riski hızla değil, hazırlıkla en aza indirin.